20/05/2026
90/80-17,100/80-17, 110/70-17, 120/70-17…
120 là bề rộng vỏ, tính bằng MM
70 là tỷ lệ chiều cao / chiều rộng vỏ
17 là đường kính mâm, tính bằng INCH
Cách đọc ba cái thông số này thì dân chơi xe nằm lòng hết rồi. Nhưng có bao giờ các bạn thắc mắc, tại sao không thống nhất một chuẩn đo lường mà lại đi trộn Inch với Mét tùm lum như vậy không?
Nói sơ một chút thì trên thế giới có nhiều hệ đo lường, trong đó hai hệ phổ biến nhất là:
- Hệ mét (Metric / SI): gồm các đơn vị như ki-lô-mét (km), mét (m), xăng-ti-mét (cm), mi-li-mét (mm)… Hệ này dùng phổ biến trên rất nhiều vùng lãnh thổ, trong đó có Việt Nam.
- Hệ Anh-Mỹ (Imperial / US Customary): gồm các đơn vị như inch (in), foot (ft), yard (yd), mile (mi)… Hệ này dùng chủ yếu ở Anh và Mỹ.
Bánh xe thì đã được phát minh từ nhiều ngàn năm trước công nguyên rồi, nhưng mãi tới thế kỷ 19, khi mà cách mạng công nghiệp diễn ra, ngành đường sắt bùng nổ thì người ta mới bắt đầu tiến hành chuẩn hóa phát minh này. Thời điểm này thì nước Anh đang là trùm server công nghệ thế giới, nên bánh xe đã được chuẩn hóa theo hệ imperial. Các loại vỏ xe dùng ruột tube type như 2.25-17 TT, 2.50-17 TT… chính là được ghi thông số theo tiêu chuẩn này.
Đến những năm 1950, ngành automotive phát triển vượt bậc, nhiều dòng xe phục vụ nhiều mục đích khác nhau ra đời, kéo theo yêu cầu vỏ xe phải có nhiều kích thước khác nhau để phù hợp với từng nhu cầu sử dụng. Lúc này việc dùng hệ imperial bắt đầu thể hiện nhược điểm, vì đơn vị inch có bước quá lớn (1 inch = 25.4 mm), không còn phù hợp để ghi thông số cho những dải sản phẩm có kích thước san sát nhau như vỏ xe. Ngoài ra thì cũng còn phải kể đến chuyện giai đoạn này nước Anh đã mất thế độc tôn, nhiều cường quốc công nghiệp sử dụng hệ mét đã trỗi dậy và chiếm lĩnh thị trường. Họ bắt đầu sử dụng mm làm đơn vị để ghi bề rộng vỏ xe.
Vậy sao họ không dùng mm để ghi đường kính luôn?
Phải hiểu rằng dù sao thì hệ imperial cũng đã thống trị hơn 100 năm. Trong thời gian đó, hàng triệu thiết bị sản xuất, và hàng tỷ sản phẩm liên quan đến bánh xe, mâm xe, vành xe, bánh xe… đã được tung ra thị trường. Các sản phẩm sản xuất về sau này muốn bán được thì đương nhiên phải có kích thước làm sao để có thể lắp lẫn được với các sản phẩm đã tồn tại trước đó.
Đối với vỏ xe thì có hai kích thước dùng để lắp ráp, đó là:
- Đường kính vành
- Chiều rộng vỏ
Chiều rộng vỏ thì dung sai lắp ráp không quá khắt khe. Giả sử thị trường có hàng tỷ chiếc xe đang dùng vỏ 2.5-17, vỏ này có độ rộng 2.5” = 63.5 mm. Bạn là người sản xuất vỏ xe, và bạn muốn dùng hệ mét thay cho hệ inch, vậy bạn có thể tự tin tung ra thị trường các vỏ xe có độ rộng chẵn 60 mm hoặc 70 mm, vì các vỏ này hoàn toàn có thể lắp cho các xe đang dùng vỏ 2.5” mà không gặp vấn đề gì quá lớn.
Với đường kính thì khác. Để vỏ lắp được vô vành thì vỏ phải đạt dung sai trong khoảng từ ±0.3 đến ±0.5 mm. Trên thị trường có hàng tỷ chiếc xe dùng vành 17”, bạn muốn sản xuất vỏ hệ mét để dùng cho những xe này thì sản phẩm của bạn phải có kích thước loanh quanh 431.8 mm. Tới đây thì nhận thấy ghi thông số bằng mét còn lằng nhằng quá cha, nên bạn quyết định thôi cứ tiếp tục dùng tiếp inch cho đỡ đau đầu.
Câu chuyện là vậy đó. Cuối cùng trộn luôn inch với mét lại cho hoàn hảo.🤣