13/04/2025
ကားအင်ဂျင် စက်နှိုးဘက်ထရီကို Lithium-ion ဘက်ထရီတွေ ဘာလို့ မသုံးကြတာလဲ?
Lithium-ion ဘက်ထရီတွေကို တွင်တွင်ကျယ်ကျယ် သုံးလာကြတော့ ကားတွေမှာ ပုံမှန်သုံးနေကျ 12V အက်စစ် ဘက်ထရီတွေနေရာမှာ အစားထိုးချင်လာကြပါတယ်။
ကားထုတ်လုပ်သူတွေက ဘာလို့ ကားစက်နှိုးဘက်ထရီနေရာမှာ ရိုးရိုး Lead-acid ဘက်ထရီကိုပဲ သုံးနေသေးတာလဲ? ဒါလည်း စဥ်းစားစရာ တစ်ခုဖြစ်ပါတယ်။
ပုံမှန်အားဖြင့် ကားတစ်စီး စက်နိုးဖို့ အသုံးပြုရတဲ့ Starter Motor ဟာ 12V ဘက်ထရီကနေ Current (200A မှ 600A) ကားအမျိုးအစားအလိုက် ဆွဲယူပါတယ်။
ရာသီဥတု အရမ်းအေးတဲ့ နိုင်ငံတွေမှာ ဆောင်းရာသီ စက်နှိုးရင် Starter Motor က ပိုပြီးအလုပ်လုပ်ရလို့ Ampere ပိုဆွဲပါတယ်။ အာ့ကို Cold Cranking Ampere (CCA) လို့ ခေါ်ပါတယ်။
Lithium-ion ဘက်ထရီတွေဟာ Lead-acid ဘက်ထရီတွေထက် ဘက်ထရီအတွင်း Internal Resistance ပိုများလို့ Voltage Drop ပိုများပြီး CCA နည်းပါမယ်။
ပုံမှန် Lead acid ဘက်ထရီတွေဟာ ကားစက်နှိုးတဲ့အခါ 12V ကနေ 7V အထက်လောက်ထိမှာ ထိန်းထားပြီး CCA ကို ပေးနိုင်ပါတယ်။ ပုံမှန် Lithium-ion ဘက်ထရီတွေမှာ အဆင်မပြေနိုင်ပါဘူး။ ရာသီဥတု ပိုအေးလေ Lithium ion အတွင်းမှာ ဖြစ်စဥ်တွေ ပိုနှေးလေဖြစ်ပြီး Current မထုတ်ပေးနိုင်လေ ဖြစ်ပါမယ်။ အက်စစ်ဘက်ထရီတွေဟာ -20°C လောက်အထိ အေးဆေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
နောက်တစ်ခုက Lithium-ion တွေဟာ အထိခိုက်မခံသလို Overcharged တို့ Overheated တို့လည်း မခံနိုင်ပါဘူး။ ကားဆိုတာကလည်း အထိခိုက်လွယ်တဲ့အတွက် အကြမ်းခံပြီး မီးလောင်မလွယ်တဲ့ Lead acid ဘက်ထရီကိုပဲ သုံးနေကြခြင်းပါ။
ထပ်ပြီးအရေးပါတဲ့ အချက်က Lead acid ဘက်ထရီတွေ
အားနည်းသွားလို့ အရေးပေါ်အားဖြင့် ကားကို (Jumpstart) ထောက်နှိုးတဲ့အခါ လွယ်ကူပေမယ့် Lithium ion ဘက်ထရီတွေနဲ့သာဆိုရင် ထောက်နှိုးလို့ မလွယ်ကူတော့ပါဘူး။ ဘာလို့ဆို Lithium ion တွေမှာက BMS မပါလို့မရတဲ့အတွက် အဲ့ BMS ကပဲ Jumpstart မှာ ဖြစ်ပေါ်လာမယ့် Overcurrent ကို ဖြတ်ချမှာ ဖြစ်လို့ပါ။ Lead acid ကတော့ Jumpstart တွေမှာ ဖြစ်တတ်တဲ့ Current surges 1000A လောက်တွေကို ခံနိုင်ပါမယ်။ အဲ့အတွက် Lithium သုံးမယ်ဆိုရင် Short time high current စွမ်းဆောင်နိုင်မယ့် Special Circuit တွေ ထည့်သွင်းပေးရပါမယ်။ အဲ့လိုပဲ Alternator ကနေ အားသွင်းတဲ့အခါမှာလည်း Charging system circuit တွေကို Modified လုပ်ပေးရပါမယ်။ ပြောရရင် လုပ်ပေးလို့ရပေမယ့် ပျက်ခဲ့ရင်တော့ Workshop တွေ တိုင်ပတ်ကုန်မှာပါ။ ဒါ့ကြောင့် Lead acid ဘက်ထရီကိုသာ ပုံမှန်အသုံးပြုနေကြခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် EV တွေရဲ့ Low Voltage System လို့ခေါ်တဲ့ ကား မီးလုံး၊ တံခါး၊ ဝိုက်ဘာ... စသည်ဖြင့် အသုံးပြုတဲ့ 12V Lead acid ဘက်ထရီတွေနေရာမှာ Tesla က Lithium ion 12V တွေကို သုံးလာပါတယ်။ Tesla Model S, 3, X နဲ့ Y 2021 အထက်တွေမှာ အသုံးပြုနေတာဖြစ်ပါတယ်။ ထုံးစံအတိုင်း အကြမ်းခံတဲ့ Lithium Iron Phosphate (LFP) လီသီယမ်-အိုင်းရွန်း ဘက်ထရီ 12.8V (6.9 Ah) ကို အသုံးပြုပါတယ်။ Dနေရာမှာ ဆရာကြီးတွေတောင် မှားတတ်လွန်းလို့ Lithium Iron Phosphate ဆိုတာမှာ Iron က (Fe = သံသတ္ထု) ဖြစ်ပါတယ်။ Ion (အိုင်းရွန်း) (positive / negative ion) မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် LFP (LiFePO4) ဆိုတာကလည်း Lithium ion Battery ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ EV တွေကတော့ Starter motor နှိုးစရာမလိုလို့ 6.9Ah Capacity အိုးတွေပဲ အသုံးပြုပါတယ်။ 2021 အောက် Tesla EV တွေမှာတော့ 12V Lead acid ဘက်ထရီကိုသာ အသုံးပြုခဲ့ပါကြောင်းဖြင့် ။ ။
Credit to : Lin Htet (EEM)
credit to uploader :LinHtet(Eq
