21/10/2026
شرح حدیث «لا إيمان لمن لا أمانة له»
حدیثی که در تصویر آمده، از رسول الله ﷺ نقل شده است:
«لَا إِيمَانَ لِمَنْ لَا أَمَانَةَ لَهُ، وَلَا دِينَ لِمَنْ لَا عَهْدَ لَهُ»
ترجمه: «کسی که امانت‌داری ندارد، ایمانِ کامل ندارد؛ و کسی که به عهد و پیمان خود وفا نمی‌کند، دینِ کامل ندارد.»
این حدیث شریف دو اصل بسیار مهم در اسلام را بیان می‌کند: امانت‌داری و وفای به عهد. اسلام تنها به عبادت ظاهری اهمیت نمی‌دهد، بلکه رفتار انسان با دیگران نیز از نشانه‌های مهم ایمان اوست.
۱. معنای «لا إيمان لمن لا أمانة له»
یعنی کسی که امانت‌دار نیست، ایمان او دچار نقص و ضعف است.
امانت‌داری تنها به نگهداری پول و مال دیگران محدود نمی‌شود؛ بلکه موارد زیر را نیز در بر می‌گیرد:
اموال مردم: پول یا وسیله‌ای که نزد ما گذاشته‌اند، باید سالم و به صاحبش برگردانده شود.
اسرار مردم: راز کسی را بدون اجازه‌اش فاش نکنیم.
مسئولیت‌ها: وظیفه‌ای را که بر عهده گرفته‌ایم، درست انجام دهیم.
گفتار و رفتار: دروغ نگوییم، خیانت نکنیم و حقوق دیگران را رعایت کنیم.
امانت علمی و کاری: در درس، امتحان، تجارت و کار، تقلب و فریب نکنیم.
برای مثال، اگر کسی پول خود را به شما بسپارد و شما آن را بدون اجازه مصرف کنید، این کار خیانت در امانت است؛ حتی اگر آن شخص از کار شما خبر نداشته باشد.
نکته مهم: منظور حدیث این نیست که هر فردی که در امانت کوتاهی کرد، لزوماً از اسلام خارج شده است؛ بلکه در توضیح معمول علمای اهل‌سنت، این عبارت بر نقص ایمان و زشتیِ خیانت دلالت می‌کند، نه اینکه هر خیانت به‌خودی‌خود موجب کفر باشد.
۲. معنای «ولا دين لمن لا عهد له»
یعنی کسی که به عهد و پیمان خود وفا نمی‌کند، از کمال دین و دینداری محروم می‌شود.
وفای به عهد شامل این موارد است:
وفای به وعده: اگر به کسی وعده‌ای دادیم، بدون عذر موجه آن را زیر پا نگذاریم.
وفای به قرارداد: در خریدوفروش، اجاره، شراکت و معاملات، حقوق طرف مقابل را رعایت کنیم.
وفای به پیمان خانوادگی و اجتماعی: در روابط خود صادق و مسئولیت‌پذیر باشیم.
وفای به عهد با الله تعالی: به وظایف دینی خود توجه کنیم و در انجام مسئولیت‌های شرعی کوتاهی نکنیم.
البته اگر انسان به دلیل عذر واقعی نتواند به وعده‌ای عمل کند، باید تا حد امکان طرف مقابل را آگاه سازد و برای جبران کوتاهی خود تلاش کند. هر ناتوانی یا خلف وعده‌ای به‌تنهایی به معنای خیانت عمدی نیست.
۳. این حدیث چه پیامی برای زندگی ما دارد؟
مثال اول: امانت مالی
اگر کسی پولی به شما بسپارد، آن را حفظ کنید و در زمان مقرر به صاحبش برگردانید. امانت‌داری نشانه شخصیت و تقوای انسان است.
مثال دوم: وفای به پیمان
اگر با کسی قرارداد بستید، حق ندارید برای سود شخصی، او را فریب دهید یا تعهد خود را عمداً نقض کنید.
مثال سوم: مسئولیت‌پذیری
شاگردی که در امتحان تقلب نمی‌کند، کارمندی که وظیفه‌اش را درست انجام می‌دهد و مسلمانی که اسرار مردم را حفظ می‌کند، در عمل به این آموزه نزدیک‌تر است.
۴. آیا این حدیث از نظر سند معتبر است؟
این حدیث از حضرت انس بن مالک رضی‌الله‌عنه روایت شده و در مسند امام احمد، شمارهٔ ۱۲۳۸۳ آمده است. همچنین امام ابن حبان آن را در کتاب خود روایت کرده است. شماری از محدثان حدیث را با توجه به طرق روایت آن حسن لغیره دانسته‌اند؛ یعنی مجموعه طرق روایت، یکدیگر را تقویت می‌کنند. 
۵. نتیجه و درس اصلی حدیث
پیام این حدیث روشن است: مسلمان باید هم با الله تعالی رابطه‌ای درست داشته باشد و هم با بندگان او.
ایمان واقعی در رفتار انسان نیز آشکار می‌شود؛ در امانت‌داری، راست‌گویی، وفای به وعده و رعایت حقوق دیگران. عبادت نباید انسان را از مسئولیت‌های اخلاقی و اجتماعی غافل سازد.
از الله تعالی می‌خواهیم که ما را از امانت‌داران و وفاکنندگان به عهد قرار دهد و از خیانت و پیمان‌شکنی حفظ کند. آمین یا رب العالمین.
